Kerndoel 15C: algoritmes bedenken en beschrijven in het basisonderwijs

Kerndoel 15C hoort bij Rekenen en wiskunde en gaat over algoritmes: stap-voor-stap-instructies die altijd tot hetzelfde resultaat leiden. In dit artikel lees je wat dit nieuwe kerndoel inhoudt, waar het bij past en hoe je er in de klas concreet vorm aan geeft.

Wat zegt kerndoel 15C?

'De leerling bedenkt en beschrijft algoritmes.'

De formulering klinkt technisch, maar de kern is verrassend alledaags. Een algoritme is niets meer dan een opeenvolging van stappen die, mits goed uitgevoerd, altijd tot hetzelfde resultaat leidt. Een staartdeling is een algoritme. Een recept voor pannenkoeken ook. En de manier waarop je leerling ’s ochtends zijn jas, schoenen en muts aantrekt vóór hij naar buiten kan, eveneens.

Met dit kerndoel leren leerlingen drie dingen tegelijk. Ze leren een bestaand algoritme volgen, ze leren een nieuw algoritme bedenken, en ze leren beoordelen of een algoritme inderdaad het juiste resultaat oplevert. Daarmee staat dit kerndoel met één voet in de klassieke rekenles en met de andere voet in de wereld van computational thinking.

De vier leerdoelen onder 15C

SLO werkt kerndoel 15C uit in vier leerdoelen. Samen laten ze zien hoe het kerndoel oploopt in moeilijkheid:

• Algoritmes met een beperkt aantal stappen: leerlingen leren werken met korte, overzichtelijke reeksen instructies.
• Beschrijven hoe een algoritme tot een vast resultaat leidt: leerlingen kunnen verwoorden waarom dezelfde stappen elke keer hetzelfde antwoord opleveren.
• Beoordelen van het resultaat: leerlingen kijken of de uitkomst klopt, en ontdekken waar het misgaat als dat niet zo is.
• Bedenken van een algoritme: leerlingen ontwerpen zelf een reeks stappen om een probleem op te lossen.

De volgorde is geen toeval. Eerst volgen, dan begrijpen waarom het werkt, dan controleren, dan zelf bedenken. Voor de meeste klassen zit het zwaartepunt aan het begin van de basisschool bij de eerste twee, en bouwen leerlingen tegen het einde van groep 8 aan de twee laatste.

Kerndoel 15C in de praktijk

Hoe ziet dit eruit in een echte les? Twee voorbeelden, een uit de onderbouw en een uit de bovenbouw.

In groep 4 maak je een les rond het onderwerp 'pindakaas-instructie'. Een leerling beschrijft stap voor stap hoe je een boterham met pindakaas smeert. Jij voert die instructies letterlijk uit, dus als ze 'doe het mes in de pot' zeggen zonder eerst de pot te openen, gaat het mis. De klas merkt dat instructies eenduidig en in de juiste volgorde moeten staan. Daarna schrijven de leerlingen in tweetallen hun eigen instructie voor een eenvoudige handeling, bijvoorbeeld een knoop leggen of een toren van blokken bouwen.

In groep 7 koppel je het kerndoel aan meetkunde. Leerlingen krijgen de opdracht een algoritme te schrijven waarmee een klasgenoot zonder verdere uitleg een rechthoek kan tekenen op ruitjespapier. Ze ontdekken dat ze precies moeten zijn over de richting, de lengte, en het aantal hoeken. Vervolgens wisselen ze hun instructies uit en voeren ze elkaars algoritme uit. Klopt de tekening? Zo niet, waar zit de fout?

In beide voorbeelden zie je alle vier de leerdoelen langskomen: volgen, beschrijven, beoordelen en bedenken.

Waar hoort kerndoel 15C bij?

Kerndoel 15C valt onder het domein Wiskundige denk-werkwijzen. Dat is het domein dat gaat over hoe leerlingen wiskundig leren denken, los van een specifiek rekenonderwerp. Binnen dit domein zijn er drie kerndoelen die nauw samenhangen:

• Kerndoel 15A: wiskundige problemen en toepassingsproblemen oplossen
• Kerndoel 15B: wiskundige modellen maken en gebruiken
• Kerndoel 15C: algoritmes bedenken en beschrijven

Een goede les raakt vaak meerdere van deze kerndoelen tegelijk. Een leerling die een algoritme bedenkt om een breuk te vereenvoudigen werkt bijvoorbeeld ook aan kerndoel 10B. En wie een algoritme schrijft om een meetkundige figuur te tekenen, zit ook in kerndoel 14A.

De link met digitale geletterdheid is bovendien evident. Wat leerlingen hier leren, komt direct terug bij kerndoel 23B, dat gaat over programmeren met behulp van computationele denkstrategieën. Reken- en programmeerlessen kunnen elkaar dus prima versterken.

Tips om met kerndoel 15C aan de slag te gaan

1. Begin zonder computer. Algoritmes hebben niets met techniek te maken, maar alles met denken in stappen. Een 'unplugged' opdracht zoals de pindakaas-instructie of een schatzoektocht met richtingsaanwijzingen werkt vaak beter dan meteen achter een scherm te kruipen. Zo houd je de aandacht bij de logica.

2. Maak het zichtbaar dat hetzelfde algoritme altijd hetzelfde antwoord geeft. Laat twee leerlingen dezelfde stappen uitvoeren bij dezelfde startsituatie en vergelijk de uitkomst. Wijken ze af, dan zijn de stappen niet eenduidig genoeg geformuleerd. Dat besef is precies waar leerdoel 43 om vraagt.

3. Koppel het aan algoritmes uit het echte leven. De officiële uitwerking noemt voorbeelden als klantenkaarten en social media. Een kort klassengesprek over 'hoe zou TikTok beslissen welk filmpje je hierna ziet?' brengt het kerndoel meteen tot leven. Leerlingen ontdekken dat algoritmes overal om hen heen werken, en dat ze zelf ook keuzes maken die het resultaat beïnvloeden.

Kortom

Kerndoel 15C maakt rekenen iets breder dan alleen sommen oplossen. Leerlingen leren denken in stappen, controleren of die stappen kloppen, en uiteindelijk zelf algoritmes ontwerpen. Dat is nuttig voor de rekenles, voor de programmeerles, en voor het kritisch kijken naar de digitale wereld om hen heen. Veel plezier met experimenteren!