Kerndoel 22D: AI verkennen in het basisonderwijs

Kerndoel 22D is een van de meest actuele kerndoelen uit het nieuwe leergebied Digitale geletterdheid: leerlingen verkennen wat kunstmatige intelligentie is, hoe het werkt en welke rol het speelt in de samenleving. Een onderwerp dat in elke klas al volop leeft, maar dat nu ook een officiële plek heeft in het curriculum.

Wat zegt kerndoel 22D?

"De leerling verkent AI."

Die formulering is bewust compact gehouden, maar de inhoud is veelzijdig. Leerlingen leren begrijpen dat AI draait om data die door mensen zijn aangeleverd, en dat de mens bepaalt welke data een AI-systeem mag gebruiken. Ze ontdekken dat het algoritme achter AI door mensen is gemaakt en dat de training ook door mensen plaatsvindt. Kortom: AI is niet magisch, het is mensenwerk.

Daarnaast leren leerlingen voorbeelden herkennen van AI in het dagelijks leven: van spraakherkenning op je telefoon tot aanbevelingen op streamingdiensten. Ze kijken ook naar complexere toepassingen, zoals sensoren in zelfrijdende auto's die continu nieuwe data verzamelen en verwerken. En ze oefenen in het kritisch gebruikmaken van AI-systemen bij het zoeken en verwerken van informatie.

Kerndoel 22D in de praktijk

Hoe breng je dit kerndoel tot leven in de klas? Een paar concrete voorbeelden:

• AI herkennen in het dagelijks leven: vraag leerlingen thuis of op school te noteren welke apparaten of apps gebruikmaken van AI. Ze vergelijken hun lijstjes in de klas en bespreken: hoe weet die app wat jij wilt? Wie heeft dat geprogrammeerd?
• Chatbot uitproberen en bevragen: de klas stelt samen vragen aan een AI-chatbot. Ze vergelijken de antwoorden: klopt dit? Waar komt deze informatie vandaan? Kan een AI het ook mis hebben? Leerlingen ontdekken dat AI antwoorden genereert op basis van patronen in trainingsdata, niet op basis van echte kennis of beleving.
• De vraag of AI echt denkt: een klassengesprek over de vraag of AI kan denken als een mens. Leerlingen brengen hun argumenten in. Ze ontdekken wat AI wel kan (snel patronen herkennen, tekst genereren, beelden classificeren) en wat AI niet kan (echte begrip, gevoel, morele afweging).

Waar hoort kerndoel 22D bij?

Kerndoel 22D maakt deel uit van het leergebied Digitale geletterdheid in het primair onderwijs, domein 1: "Computational thinking en informatievaardigheden". In dit domein leren leerlingen niet alleen omgaan met digitale systemen, maar begrijpen ze ook hoe die systemen werken en hoe ze de samenleving beïnvloeden.

22D sluit nauw aan op de andere kerndoelen in het domein. Kerndoel 22C gaat over het verkennen van data en dataverwerking: dat is de basis waarop AI werkt. Kerndoel 22B gaat over navigeren in het digitale informatielandschap en het herkennen van gemanipuleerde of gegenereerde content, iets wat direct raakvlak heeft met AI-gegenereerde teksten en beelden.

Ook kerndoel 24C is relevant: daarin verkennen leerlingen hoe digitale technologie en de samenleving elkaar wederzijds beïnvloeden. Samen vormen deze kerndoelen een doorlopende leerlijn die leerlingen voorbereidt op een wereld waarin AI alomtegenwoordig is. Bekijk alle kerndoelen voor het primair onderwijs voor het volledige overzicht.

Tips om met kerndoel 22D aan de slag te gaan

1. Begin bij wat leerlingen al kennen. Vrijwel elke leerling heeft thuis of op school al met AI te maken gehad: een aanbeveling op YouTube, een slimme assistent of een gezichtsherkenningsfilter. Start daar. Laat leerlingen hun ervaringen delen voordat je uitlegt wat AI is. Zo bouw je op bekende grond.

2. Maak de mensenrol zichtbaar. Een hardnekkig misverstand is dat AI "vanzelf" slim wordt. Leg uit dat mensen de data verzamelen, de spelregels voor het algoritme schrijven en de training uitvoeren. Gebruik een eenvoudig voorbeeld: een AI die foto's van katten herkent, heeft duizenden gelabelde kattenfotos nodig, aangeleverd door mensen. Dat maakt AI begrijpelijk en ontmystificeert het.

3. Oefen met kritisch gebruik. Laat leerlingen dezelfde vraag aan verschillende bronnen stellen: een zoekmachine, een AI-chatbot en een encyclopedie. Welk antwoord klopt het best? Hoe weet je dat? Zo leren ze al vroeg dat AI een hulpmiddel is, geen autoriteit. Dit sluit ook aan op kerndoel 22B over informatievaardigheden.

Kortom

Kerndoel 22D geeft AI een vaste plek in het basisonderwijs. Niet als technisch trucje, maar als onderdeel van digitale geletterdheid: begrijpen wat AI is, hoe het gemaakt wordt en hoe je er kritisch mee omgaat. Leerlingen die dit leren, zijn beter voorbereid op een wereld waarin AI overal een rol speelt. Veel succes met je eerste lessen!

Foto door Enchanted Tools op Unsplash