Kerndoel 24A: veilig omgaan met digitale systemen en privacy

Bij kerndoel 24A staat online veiligheid centraal. Leerlingen leren herkennen wat risico's zijn bij digitale systemen, welke maatregelen ze kunnen nemen en hoe ze zorgvuldig omgaan met hun eigen privacy en die van anderen. Dit artikel laat zien wat dit kerndoel inhoudt en hoe je er in de klas mee aan de slag gaat.

Wat zegt kerndoel 24A?

'De leerling gaat veilig om met digitale systemen, data en de privacy van zichzelf en anderen.'

De formulering laat zien hoe breed dit kerndoel is. Het gaat zowel over technische veiligheid (sterke wachtwoorden, updates, beveiligingsinstellingen) als over gedrag (niet zomaar op links klikken, geen privé-opnames delen). Daarnaast vraagt het kerndoel iets wat kinderen vaak lastig vinden: rekening houden met de privacy van anderen, ook als je zelf graag iets wil delen.

Vijf leerdoelen werken dit verder uit. Leerlingen leren veiligheidsrisico's herkennen, ze gebruiken digitale systemen op een veilige manier, ze nemen passende technische maatregelen om hun gegevens te beschermen, ze wegen dilemma's over het delen van persoonsgegevens, en ze weten hoe je adequaat omgaat met ongepast gedrag of onveilige situaties online.

Kerndoel 24A in de praktijk

Hoe werk je hier in een gewone schoolweek aan? Een paar voorbeelden:

• Wachtwoord-check: laat leerlingen hun eigen schoolwachtwoorden onder de loep nemen. Hoe sterk is het? Gebruiken ze hetzelfde wachtwoord op meerdere plekken? Bespreek welke kenmerken een wachtwoord moeilijk te kraken maken en laat ze hun wachtwoord aanpassen.
• Phishing-quiz: laat leerlingen vijf voorbeeldmails of -berichten zien (sommige echt, sommige nep) en laat ze beoordelen welke verdacht zijn. Welke aanwijzingen staan erin? De afzender? De link? De urgentie? Bespreek na afloop wat ze hebben opgemerkt en wat ze in zo'n situatie zouden doen.
• Het delen-dilemma: stel een groepswerkstuk voor waarin een leerling een grappige foto wil delen van een klasgenoot. Wat speelt er allemaal mee? Mag het, ook als die klasgenoot er niet zo blij mee is? Laat ze argumenten uitwisselen en hun eigen afspraak formuleren.
• Klassikale online-EHBO: maak een poster met de stappen die je neemt als je iets online tegenkomt dat niet pluis is. Wie waarschuw je? Wat doe je met de informatie? Hang de poster zichtbaar op in het lokaal.

Waar hoort kerndoel 24A bij?

Kerndoel 24A valt binnen het domein "De gedigitaliseerde wereld", het eerste domein van digitale geletterdheid. Dit domein gaat erover dat leerlingen leren werken in en met digitale technologie, en dat ze begrijpen wat die technologie met henzelf en de samenleving doet.

Het kerndoel staat niet op zichzelf. Andere kerndoelen in hetzelfde domein zijn:

• Kerndoel 22A: digitale systemen functioneel inzetten
• Kerndoel 22B: doelgericht navigeren in het digitale media- en informatielandschap
• Kerndoel 22C: het gebruik van data en dataverwerking verkennen
• Kerndoel 22D: AI verkennen
• Kerndoel 24A: veilig omgaan met digitale systemen en privacy
• Kerndoel 24B: weloverwogen keuzes maken in het gebruik van digitale technologie
• Kerndoel 24C: digitale technologie, media en samenleving

Veiligheid en privacy hangen sterk samen met 24B (weloverwogen keuzes) en 24C (technologie en samenleving). Wie veilig wil handelen, moet immers ook keuzes leren afwegen en begrijpen welke spelers en belangen er achter een platform zitten.

Tips om met kerndoel 24A aan de slag te gaan

1. Maak het persoonlijk, niet abstract. Leerlingen leren weinig van een algemene les "online veiligheid". Ze leren wel als het over hun eigen wachtwoorden, hun eigen apps en hun eigen groepschats gaat. Laat ze hun eigen praktijk verkennen en daar verbeteringen in aanbrengen.

2. Werk met dilemma's, niet alleen met regels. Online veiligheid is zelden zwart-wit. Mag je een foto delen van een vriendje? Wat doe je als je in een groepschat iets vervelends ziet? Door dilemma's te bespreken oefenen leerlingen het afwegen, en dat is precies wat het kerndoel vraagt.

3. Bouw een veilig gespreksklimaat. Leerlingen die online iets meemaken wat ze ongemakkelijk vinden, moeten weten dat ze daar in de klas over kunnen praten zonder dat ze afgerekend worden op hun gedrag. Spreek af dat vragen mogen, en dat melden geen "klikken" is, maar volwassen handelen.

Kortom

Kerndoel 24A vraagt om meer dan een lesje wachtwoorden onthouden. Het gaat over leerlingen leren bewuste keuzes te maken in een digitale wereld waarin gemak en risico vlak naast elkaar liggen. Door technische basisvaardigheden te combineren met gesprekken over privacy en gedrag, geef je ze handvatten die nog jaren meegaan. Veel succes met aan de slag gaan!