Kerndoel 21A: democratisch handelen in de klas

Bij kerndoel 21A gaat het niet om kennis over de democratie, maar om het oefenen ermee. Leerlingen verkennen hoe je via inspraak, verkiezingen en compromissen invloed kunt uitoefenen op wat er om je heen gebeurt. Dit artikel laat zien wat dit kerndoel inhoudt en hoe je er in de klas mee aan de slag gaat.

Wat zegt kerndoel 21A?

'De leerling verkent mogelijkheden om democratisch te handelen.'

De formulering klinkt abstract, maar de bedoeling is heel concreet: leerlingen leren in de klas en op school dat ze invloed hebben, en ze ervaren hoe je die invloed op een eerlijke manier inzet. Ze oefenen met inspraak, met verkiezingen en vertegenwoordiging, en met het sluiten van compromissen wanneer meningen botsen.

Bij dit kerndoel staan vier leerdoelen centraal. Leerlingen kunnen aan het einde van de basisschool beschrijven hoe je via inspraak, verkiezingen en vertegenwoordiging invloed uitoefent. Ze hebben ervaring opgedaan met inspraak en besluitvorming. Ze hebben geoefend met het uitdrukken van een eigen standpunt, het luisteren naar andere argumenten en het sluiten van compromissen. En ze kunnen benoemen welke bijdrage ze zelf leveren aan democratisch handelen in de klas of op school.

Kerndoel 21A in de praktijk

Hoe werk je hier in een gewone schoolweek aan? Een paar voorbeelden:

• Excursie naar het gemeentehuis: laat leerlingen meekijken bij een raadsvergadering of een gesprek met een raadslid voeren. Ze zien zo hoe besluitvorming buiten de school werkt en kunnen die vergelijken met hoe het in de klas gaat.
• Educatieve simulatie: speel een scenario na waarin een fictieve klas of school een besluit moet nemen, bijvoorbeeld over de invulling van een schoolfeest of een nieuw plein. Leerlingen ervaren wat het betekent om te overleggen, een meerderheid te zoeken en met de uitkomst om te gaan.
• Verkiezingen in de klas of op school: laat leerlingen een leerlingenraad kiezen, of organiseer verkiezingen rond een concreet onderwerp, zoals het thema van het volgende kringgesprek. Leerlingen voeren campagne, formuleren standpunten en stemmen. Na afloop bespreek je: hoe is het besluit tot stand gekomen? Wat doe je als je niet wint?
• Reflectie op besluitvorming in de klas: maak zichtbaar hoe besluiten in de klas worden genomen. Wie beslist wat, en waarom? Laat leerlingen voorstellen doen om dat anders in te richten.

Waar hoort kerndoel 21A bij?

Kerndoel 21A valt in het derde domein van burgerschap: "Vormgeven aan democratische en maatschappelijke betrokkenheid". Dat domein bevat ook kerndoel 21B, dat gaat over hoe leerlingen kunnen bijdragen aan de samenleving, bijvoorbeeld door zich in te zetten voor een goed doel of een maatschappelijke kwestie aan te kaarten.

De drie domeinen van burgerschap voor het primair onderwijs hangen onderling samen:

• Domein 1 "Democratische oefenplaats": 19A
• Domein 2 "Samenleven in een democratische rechtsstaat": 20A, 20B
• Domein 3 "Vormgeven aan democratische en maatschappelijke betrokkenheid": 21A, 21B

Voor het complete plaatje, bekijk alle kerndoelen voor het primair onderwijs.

Tips om met kerndoel 21A aan de slag te gaan

1. Maak inspraak echt, niet symbolisch. Leerlingen prikken er snel doorheen als ze "mogen meedenken" over iets dat al vaststaat. Kies bewust een onderwerp waarbij hun stem ook werkelijk iets verandert, hoe klein ook. Denk aan de volgorde van vakken op de dag, het thema van een project of een afspraak voor in de klas.

2. Bespreek het proces, niet alleen de uitkomst. Wie won er, en wie verloor er? Was iedereen gehoord? Hoe ga je om met de mening van de minderheid? Door dit hardop te benoemen leren leerlingen dat democratie meer is dan stemmen, namelijk ook luisteren en herstellen.

3. Koppel de klas aan de buitenwereld. Als er gemeenteraadsverkiezingen of Tweede Kamerverkiezingen zijn, sluit daar dan op aan. Leerlingen zien dat wat ze in de klas oefenen, dezelfde principes volgt als in de echte democratie. Dat maakt het oefenen meer dan een speeltje, het wordt een opmaat naar later.

Kortom

Kerndoel 21A vraagt om een klas waarin democratie niet alleen een onderwerp is, maar een werkwijze. Door leerlingen ervaringen op te laten doen met inspraak, verkiezingen en compromissen, ontdekken ze hoe besluitvorming werkt en wat hun eigen rol daarin is. Veel succes met de oefenplek die jouw klas is!