Kerndoel 39A: samen verantwoordelijkheid nemen tijdens het bewegen

Kerndoel 39A hoort bij Bewegen en sport en gaat over samen bewegen. Leerlingen nemen verantwoordelijkheid voor het samen deelnemen aan beweegactiviteiten. Het draait hier niet om techniek of prestatie, maar om hoe leerlingen met elkaar omgaan tijdens het bewegen. We leggen uit wat dit kerndoel inhoudt en hoe je het in je gymles vorm geeft.

Wat zegt kerndoel 39A?

'De leerling neemt verantwoordelijkheid voor het samen deelnemen aan beweegactiviteiten.'

Dit kerndoel valt onder het domein Samen bewegen. De kern is dat bewegen bijna nooit iets is wat je alleen doet. Je deelt een veld, een mat of een toestel met anderen, je houdt rekening met klasgenoten en je hebt elkaar nodig om een spel te laten slagen. Kerndoel 39A vraagt dat leerlingen hierin een actieve, verantwoordelijke rol pakken.

De officiële uitwerking maakt concreet wat dat betekent. Leerlingen leren onder andere:

• Bijdragen aan een veilige leeromgeving: zowel sociaal als fysiek, zodat iedereen met plezier kan meedoen
• Constructief samenwerken: een positieve bijdrage leveren aan de interactie in een groep of team
• Rekening houden met de ander: omgaan met de mogelijkheden, het gedrag en de beleving van klasgenoten
• Het eigen handelen afstemmen: je gedrag aanpassen aan wat de beweegactiviteit op dat moment vraagt
• Regels en uitkomsten accepteren: ook als je verliest of het anders loopt dan je had gehoopt

Kerndoel 39A in de praktijk

Hoe ziet dit eruit in een echte gymles? Twee voorbeelden uit verschillende beweegthema's.

Samen een oefening laten slagen

In een les acrogym werken leerlingen in groepjes van vier aan een figuur dat ze alleen samen overeind houden. Eén leerling staat onderin, twee bouwen op de zijkanten en de vierde let op de uitvoering en geeft tips. Wie zich nog niet zeker voelt, krijgt een lagere variant. De afspraak is dat het hele groepje meedoet: niemand staat erbij te kijken. Als een figuur niet lukt, overleggen ze samen wat er anders moet en proberen ze het opnieuw.

Hier zie je kerndoel 39A in volle breedte: leerlingen dragen samen verantwoordelijkheid, stemmen op elkaar af en zorgen voor een veilige uitvoering.

Omgaan met regels en uitkomsten

Bij een trefbalvariant maken leerlingen vooraf samen een paar afspraken: waar de lijnen liggen, wanneer iemand af is en hoe je weer mag terugkomen. Tijdens het spel ontstaat er onenigheid over een bal die net buiten de lijn leek. In plaats van te blijven discussiëren, lossen de leerlingen het samen op, eventueel met een korte hint van de leerkracht, en spelen ze verder. Aan het einde accepteren beide teams de uitslag en bouwen ze samen het materiaal weer op.

Het accepteren van regels en uitkomsten klinkt vanzelfsprekend, maar voor veel leerlingen is dit precies het lastige deel. Juist daar valt in de gymles veel te leren.

Waar hoort kerndoel 39A bij?

Kerndoel 39A is het eerste van twee kerndoelen in het domein Samen bewegen. Het tweede gaat een stap verder en draait om het zelf regelen van beweegactiviteiten:

• Kerndoel 39A: verantwoordelijkheid nemen voor het samen deelnemen aan beweegactiviteiten
• Kerndoel 39B: beweegactiviteiten regelen, zoals materiaal op- en afbouwen, assisteren en regels afspreken

Het leergebied Bewegen en sport heeft daarnaast nog twee domeinen. Het domein Leren bewegen, met kerndoel 38A, 38B en 38C, gaat over het opbouwen van een breed beweegrepertoire. Het domein Betrokken bewegen, met kerndoel 40A en 40B, gaat over het verkennen van beweegcontexten en eigen voorkeuren. In een gymles komen deze domeinen vaak samen: leerlingen verbeteren hun vaardigheid (38), terwijl ze dat in een groep doen waarin ze rekening met elkaar houden (39).

De sociale kant van kerndoel 39A sluit mooi aan op het leergebied burgerschap. Samenwerken, rekening houden met anderen en omgaan met conflicten zijn vaardigheden die leerlingen in de gymzaal net zo goed oefenen als in de klas. Wil je het hele overzicht zien, bekijk dan alle kerndoelen voor het primair onderwijs.

Tips om met kerndoel 39A aan de slag te gaan

1. Maak samenwerken een expliciet lesdoel. Bij veel gymlessen ligt de nadruk op de beweegvaardigheid zelf. Benoem af en toe bewust een sociaal doel: vandaag letten we erop dat iedereen in het groepje meedoet, of dat we conflicten zelf oplossen. Door het te benoemen, wordt het ook zichtbaar en bespreekbaar.

2. Laat leerlingen vooraf regels afspreken. In plaats van alle regels zelf op te leggen, laat je leerlingen er een paar samen bepalen. Wie mag wanneer terugkomen in het spel? Hoe ga je om met een bal op de lijn? Wie zelf afspraken maakt, accepteert de uitkomst makkelijker.

3. Wissel de groepssamenstelling regelmatig. Leren omgaan met verschillende klasgenoten hoort bij dit kerndoel. Door groepjes vaak te wisselen, oefenen leerlingen met steeds andere mogelijkheden, voorkeuren en manieren van doen. Dat maakt het samen bewegen rijker en realistischer.

Kortom

Kerndoel 39A laat zien dat bewegen meer is dan vaardigheid alleen. Leerlingen leren samen verantwoordelijkheid nemen: ze zorgen voor een veilige sfeer, houden rekening met elkaar en accepteren regels en uitkomsten. Daarmee wordt de gymzaal ook een plek waar je leert samenwerken. Veel plezier met experimenteren in je volgende gymles!