Kerndoel 25A: maatschappelijke verschijnselen leren analyseren

Kerndoel 25A hoort bij het leergebied Mens en maatschappij en vormt het startpunt van het domein Vraagstukken en perspectieven. Het draait om iets wat volwassenen bijna automatisch doen, maar wat leerlingen nog moeten leren: kijken naar wat er in de samenleving gebeurt, dat ontleden en benoemen welke waarden en belangen eronder liggen. Hoe leer je een groep 6 om verder te kijken dan "zo is het nu eenmaal"?

Wat zegt kerndoel 25A?

"De leerling analyseert maatschappelijke verschijnselen en ontwikkelingen en benoemt waarden en belangen."

Achter die ene zin zit een complete denkgereedschapskist. Leerlingen leren een verschijnsel analyseren door te kijken naar overeenkomsten en verschillen, naar continuïteit en verandering, en naar oorzaken en gevolgen. Ze leren ook benoemen op welk schaalniveau iets speelt: gebeurt het in de eigen buurt, in Nederland of wereldwijd?

Daar komt een tweede laag bij. Leerlingen leren perspectieven van personen en groepen onderscheiden en kijken naar een vraagstuk vanuit geografische, historische en economische invalshoeken. Tot slot benoemen ze de waarden en belangen die meespelen en redeneren ze over hoe de samenleving van de toekomst eruit kan zien. Het kerndoel vraagt dus niet om feitenkennis, maar om een manier van kijken die leerlingen bij elk maatschappelijk onderwerp kunnen inzetten.

Kerndoel 25A in de praktijk

Hoe maak je dit concreet, zonder dat het te abstract wordt voor de bovenbouw? Een paar voorbeelden.

Een verschijnsel uit de eigen omgeving

Je vergelijkt met de klas het winkelaanbod van een dorp en een stad. Leerlingen verzamelen in tweetallen welke winkels er in beide zijn en zoeken naar overeenkomsten en verschillen. Waarom is er in de stad wel een grote elektronicazaak en in het dorp niet? Door die vraag te stellen, komen oorzaken en gevolgen vanzelf op tafel: inwoneraantal, bereikbaarheid, koopgedrag. Zo oefen je analyseren met iets wat leerlingen herkennen.

Verschillende brillen opzetten

Pak een onderwerp dat leeft, bijvoorbeeld het gebruik van digitale media. Laat leerlingen onderscheiden hoe verschillende mensen daarnaar kijken: een leerling, een ouder en een leraar hebben elk een eigen perspectief en eigen belangen. Door die standpunten naast elkaar te leggen, ervaren leerlingen dat er bij een vraagstuk zelden één waarheid is. Dat is precies het denken dat kerndoel 25A beoogt.

Van vroeger naar de toekomst

Met oude kaarten en foto's van de schoolomgeving kun je continuïteit en verandering zichtbaar maken. Wat is er in vijftig jaar veranderd aan de straat, en wat is gebleven? Vanuit dat verleden zetten leerlingen de stap naar de toekomst: hoe zou de buurt er over twintig jaar uit kunnen zien, en welke keuzes spelen daarbij een rol? Zo verbind je analyseren met redeneren over de samenleving van morgen.

Waar hoort kerndoel 25A bij?

Kerndoel 25A hoort bij het leergebied Mens en maatschappij en opent het domein "Vraagstukken en perspectieven". In dit domein leren leerlingen maatschappelijke onderwerpen vanuit meerdere kanten bekijken in plaats van als losse feiten.

Het kerndoel staat niet op zichzelf. Kerndoel 25B bouwt erop voort: leerlingen onderzoeken dan zelf maatschappelijke vraagstukken en presenteren mogelijke oplossingen. Kerndoel 25C richt de blik op de directe omgeving van de school, bekeken vanuit geografische, historische, economische en sociale invalshoeken.

Er lopen ook duidelijke lijnen naar de andere domeinen van dit leergebied. De geografische invalshoek sluit aan op kerndoel 26A over de wereld analyseren met geografische bronnen. De historische invalshoek raakt aan kerndoel 27A over historische ontwikkelingen. En de economische invalshoek komt terug in kerndoel 28A over economische keuzes van mensen. Kerndoel 25A is daarmee een soort kapstok waaraan veel van het leergebied hangt.

Tips om met kerndoel 25A aan de slag te gaan

1. Werk met een vaste set analysevragen. Hang drie vragen op in de klas: wat zijn de overeenkomsten en verschillen, wat is er veranderd en gebleven, en wat zijn de oorzaken en gevolgen? Gebruik die kapstok bij elk maatschappelijk onderwerp. Leerlingen herkennen het patroon na een paar weken en gaan de vragen zelf stellen.

2. Maak perspectieven letterlijk zichtbaar. Geef leerlingen bij een vraagstuk een rol: jij bent de winkelier, jij de buurtbewoner, jij de gemeente. Door vanuit een ander te denken, ontdekken ze dat waarden en belangen botsen en dat een oplossing nooit voor iedereen ideaal is. Dat inzicht is waardevoller dan het juiste antwoord.

3. Begin klein en dichtbij. Een vraagstuk over de eigen buurt of school werkt beter dan een abstract wereldprobleem. Vanuit het concrete kun je later opschalen naar Nederland of de wereld, zodat leerlingen vanzelf het begrip schaalniveau gaan gebruiken.

Kortom

Kerndoel 25A leert leerlingen niet wát ze moeten vinden, maar hóé ze naar de samenleving kunnen kijken: analyseren, perspectieven onderscheiden en waarden en belangen benoemen. Het is het fundament onder het hele leergebied Mens en maatschappij en geeft leerlingen denkgereedschap dat ze hun leven lang gebruiken. Begin klein, werk met vaste analysevragen en laat leerlingen verschillende brillen opzetten. Bekijk alle kerndoelen voor het primair onderwijs voor het volledige overzicht. Veel plezier met de eerste analyse in de klas!